Juszczyna cz.III

Ostatnio naszą wedrówkę skończyliśmy na początku XVII wieku, ten zaś jawi się na Żywiecczyźnie jako wiek ogromnych zmian. Przemiany te zaszły w dziedzinie produkcji, chodzi bowiem o wprowadzenie gospodarki folwarcznej. Intensywny rozwój folwarków przypada na okres panowania Mikołaja Komorowskiego, który wraz z ojcem zakupił kilka łanów aby na nich założyć folwark zamkowy, dalej założył folwark starożywiecki, jeleśniański, wieprzski, lipowski oraz folwark w Węgierskiej Górce.

Juszczyna znalazła się w granicach folwarku wieprzskiego w którego skład oprócz Juszczyny wchodziły wsie; Wieprz Mały, Radziechowy, Bystra i Brzuśnik.

Zanim jednak Żywiecczyzna trafiła pod panowanie Habsburgów, rządzona była przez panów zamieszkujących na zamku żywieckim. W XVII wieku praworządcą tego terenu był Mikołaj Komorowski. W opracowaniach można spotkać opis tego rządcy jako chciwego okrutnika, który nie stronił od wymierzania ciężkich kar swoim poddanym, Ci z kolei jeśli tylko mogli uciekali lub uchylali się od rządów Mikołaja Komorowskiego.

W latach  a właściwie wiekach poprzedzających reformy z czasów Józefa II niewiele we wsiach typowych jak Juszczyna się działo. Były to wsie, które zazwyczaj należały do większej własności ziemskiej, wieś jako całość nie mogła podejmować żadnych decyzji ani niczego innego co byłoby właściwe tylko jej.  Jedyne informacje ale również nie jest ich bardzo wiele ale które jednak obrazują nam w jaki sposób i jak wyglądały te powinności, które wieś była zobowiązana czynić wobec swego pana przekazuje nam Franciszek Lenczowski w swojej pracy.

Juszczyna była wsią powoźną klucza wieprzskiego, co dokładnie oznaczało że była zobowiązana do przewozu rzeczy właściciela w tym wypadku do przewozu dóbr panów żywieckich. Mieli obowiązek użyć swoich koni i wozów oczywiście na swój koszt.

Powinności:

Wedle opisu Franciszka Lenczowskiego w wieku XVIII w Juszczynie było 20 rolników, którzy tygodniowo odbywali 2 dni konnej pańszczyzny i 4 dni sprzeżajnej. I tak jeśli chodzi o wymienionych „pół rolników: Jan Szygut, Jędrys Piela, Jakub Gajny, Grześ Krzus, Michał Szłapa, Wojciech Świniański, Walenty Dendys, Szymon Szygut, Jakub Greń, Walenty Boczkowski, Wojtek Niedostatek, Oleś Stanisław, Mikołaj Słowiak, Józef Piela, Szymon Polak, Janek Szygała, Wojtek Salomon, Walenty Piela, Maciej Piela,.

Cała gromada płaciła rogowe zł 1gr 18, dawała 4 jastrzębie i 1 ciele.

Zarębnicy: w ilości 4 mieli po 4 konie, odrabiali po dwa dni piesze i po 4 dni powabne, płacili przenajmowe po 12 zł, pięciorkowe po zł 5 , pilne po zł 2 gr  15, dawali po jednej gęsi , jednej kurze i jednym kapłonie oraz po 15 jaj, przędli za pieniądze po 6 łokci oprawy:  Jan Wrzeszcz, Adam Dziubek, Wojtek Murański, Mateusz Murański, Janek Wrzeszcz.

Młynarze: Walek Piela robił 2 dni powabne, płacił czynsz młyński zł 10, dawał 2 kury, 6 kop raków i prządł za pieniądze 1 sztukę oprawy”[1].

W zbiorach Archiwum Państwowego w Krakowie znajdują się do dokumenty obrazujące jak nazywano poszczególne role w Juszczynie w pierwszej połowie XIX wieku i tak: Szczygłówka, Szyja Dędysa, Kikolówka, Cerchla Górna, Kąkolówka, Kapeluszka, Przyrobisko, Cerchla Polakowska, Wrześczówka, Cerchla Wysoka, Skolka w Przegibce, Polana przy Granicy, Przyłękówka, Przyrobisko spod Świniańskiego, Pod teką Świniańską, Hol Długa, Przyrobisko przy Nowej, Cerchla pod, Przyrobisko w tej, Dolina pod Skałą, Drożyska, Porzyrobisko pod Koszorzyskami, Cerchla przy Sopotniańskim, Solisko, Przyrobisko u Durajki, Przyrobisko u Durajki nowej[2] .

Zapraszam za tydzień, przeniesiemy się w czasy kiedy Juszczyna należała do jednej z najznamienitszych dynastii panujących w Europe, Habsburgów.

 

Sabina Murańska

 

[1] F. Lenczowski, „Inwentarze dóbr żywieckich z XVIII wieku zawierające obciążenia feudalne ich ludności”, Żywiec 1980, s. 85.

[1] AP Kraków, „Wykaz powinności poddańczych z ziemiopłodach, w robociźnie i dominiach pieniężnych obszaru gminy ze słusznym wynagrodzeniem zniesionych”, Ks. III 1847 – 1848.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] F. Lenczowski, „Inwentarze dóbr żywieckich z XVIII wieku zawierające obciążenia feudalne ich ludności”, Żywiec 1980, s. 85.

[2] AP Kraków, „Wykaz powinności poddańczych z ziemiopłodach, w robociźnie i dominiach pieniężnych obszaru gminy ze słusznym wynagrodzeniem zniesionych”, Ks. III 1847 – 1848.