Juszczyna cz.IV

Tak jak obiecałam, Juszczyna w czasie I rozbioru Polski

W 1773 r., nastąpił podział ziem polskich między zaborców i żadne rozwarstwienia wewnątrz państwa nie miały już znaczenia.

 

5 sierpnia 1772 roku trzy zaborcze mocarstwa  podpisały w Peterburgu  układ rozbiorowy, usankcjonowany rok później 18 września 1773. Ze wszystkich trzech zaborczych państw to właśnie Austria otrzymała największe terytorium i jak pokazują opracowania historyczne były to tereny „położone na południu od górnej Wisły oraz linii Sandomierz – Frampol – Dubienka, a na wschodzie po wymienioną w traktacie fikcyjną rzekę „Podgorcze” względnie Podhorce[1][2]. Zabrane tereny należały do województwa krakowskiego z  księstwami oświęcimskim i zatorskim, oprócz tych ziem podczas I rozbioru zajęto również województwa sandomierskie, ruskie, podolski i wołyńskie. Obszar ten został nazwany Królestwem Galicji i Lodomerii.

Juszczyna znalazła się już po I rozbiorze pod panowanie austriackim wraz z małym miateczkiem Żywcem i pozostałymi wsiami. Taki stan rzeczy trwał do końca I wojny światowej. Po Wielkiej Wojnie układ sił był zupełnie inny i w wielu dziedzinach zaszły istotne zmiany.

W Juszczynie życie biegło spokojnym rytmem ale w wielkim świecie zapadały decyzje i podejmowano takie sprawy i reformy które i dla tej wsi przynosiły ogromne zmiany i były bardzo istotne. Kiedy na tronie austriackim wespół z matką Marią Teresą zasiadł jej syn Józef II, rozpoczął się okres ogromu zmian i reform, tak zwane reformy józefińskie. Bardzo ważna była reforma z 12 sierpnia 1866 roku nazwana  ustawą gminną „osada gminna (wieś, miasteczko, miasto) mająca obecnie własny zarząd gminy, stanowi gminę”[3].  Żeby lepiej zrozumieć stosunki panujące, podam kilka przepisów które odnosiły się bezpośrednio do ustawy gminnej.

Każda wieś została osobną gminą mającą własna zwierzchność i będąca reprezentowaną przez Radę Gminy, ta zaś składała się z radnych których wybierano w  zwoływanych wyborach. Wyboru dokonywali członkowie gminy uprawnieni do głosowania, oprócz radnych wybierano również ich zastępców , których liczba wynosiła dwa razy mniej niż radnych, na dwóch radnych przypadał jeden zastępca.

Skład zwierzchności gminnej był następujący: naczelnik gminy, dwóch radnych, którzy byli do dyspozycji naczelnika, byli to asesor i przysięgły. Wiadomym było, iż był to pewnego rodzaju wzór i powinno się mu przyporządkować. Omawiając temat Juszczyny należy jednak zauważyć, iż przy wyborach nie występują oprócz naczelnika osoby pełniące funkcję asesora i przysięgłego. Być może wynikało to z faktu, że wieś była małą gminą i osoba  naczelnika wystarczała do prawidłowego funkcjonowania i wypełniania obowiązków. Na urząd naczelnika gminy wybierano odpowiednią osobę spośród  członków Rady Gminy. Urząd należało przyjąć chyba że występowała okoliczność która by tego zabraniała „ kto bez takiego uwalniającego powodu (nie jest księdzem, nauczycielem, żołnierzem) wzbrania się przyjąć urząd podlega karze pieniężnej, którą Rada Gminy aż do wysokości 50 złotych wymierzyć może”[4]. Jeśli oczywiście ktoś nie przyjąwszy takiego wyboru dostał orzeczoną karę mógł się zgłosić i złożyć skargę w Wydziale  Powiatowym, kara którą otrzymał nie przyjmujący urzędu wpływała po zapłaceniu do kasy gminnej.

Członkowie Rady Gminnej i ich zastępcy wybierani byli na trzy lata i pozostają na swoim urzędzie aż do ukonstytuowania się nowej rady. Istniała oczywiście możliwość ponownego wyboru tych samych radnych na stanowiska do Rady Gminnej jeśli oczywiście nie zaistniała jakaś przeszkoda prawna.

Po ukonstytuowaniu się Rady, naczelnik Gminy, asesorowie lub przysiężni „winni złożyć przyrzeczenie iż zachowają cesarzowi wierność i posłuszeństwo przestrzegać będą ustaw, wypełniać sumienne wszystkie obowiązki swoje”[5].

Urząd radnego i jego zastępcy piastowany był bezpłatnie.

Do zadań Rady Gminnej należało ustalenie czy i ewentualnie jakie wynagrodzenie za swoją służbę ma odbierać naczelnik Gminy, jego zastępca, asesorowie i przysiężni. Jeśli jednak radni lub zastępcy ponosiliby jakieś koszta w związku z ich urzędowaniem, te wydatki były im zwracane. Każdy radny w stosownej dla siebie chwili za porozumieniem i przy pozwoleniu Rady Gminnej mógł złożyć swój urząd.

Następnym razem opowiem jaki był zakres dzialalności gminy i kto z Juszczyny do do takiej rady należał….

 

Sabina Murańska

[1] S. Grodziski, „Historia ustroju społeczno – politycznego Galicji 1772- 1848”, Wrocław-
Warszawa-Kraków – Gdańsk 1971, s. 26.

[3]J.R. Kasparek, „Zbiór ustaw administracyjnych w Królestwie Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskim obowiązujących, do użytku c.k. Władz rządowych i Władz autonomicznych (1824 – 1890)”, Kraków 1808,  T. I,  s. 15.

[4] Tamże, s. 22.

[5] Tamże, s. 23.