Projekt „pLAcem po mapie Juszczyny”

Projekt „pLAcem po mapie Juszczyny” realizowany przez grupę nieformalną ODEON w Juszczynie, przy współpracy z Gminnym Centrum Kultury, Promocji, Turystyki Radziechowy – Wieprz. Projekt ten sfinansowano ze środków Programu „Działaj Lokalnie VIII”.

Punktem wyjścia w projekcie było zapoznanie się z tradycjami tworzenia się nazw poszczególnych placów Juszczyny, ich cech specyficznych, poznanie powodów tego podziału. Był to pretekst do zagłębienia się w historię powstania wsi, pierwszych osadników, tego czym się zajmowali, jakie były ich obyczaje, jakimi narzędziami się posługiwali, gdzie i kiedy powstały ważne dla wsi miejsca takie jak tartak, czy młyn.

Projekt rozpoczęła gra terenowa w postaci questingu tzw. wyprawa odkrywców, która w oryginalny sposób prezentowała lokalne dziedzictwo. Był to zarazem sposób na rekrutację uczestników kolejnych zajęć. Podczas realizacji poszczególnych zadań dopisała nie tylko pogoda, ale przede wszyscy sami uczestnicy. Utrwalając, bądź na nowo zdobywając wiedzę o swojej miejscowości, docierali oni do najważniejszych miejsc we wsi. Ich zaangażowanie i duch rywalizacji nie miały sobie równych. Pośród zagadek, tajemnic i skarbów między uczestnikami zacieśniały się więzi, a wzajemna pomoc i współpraca przybliżały ich do wyznaczonego celu. Zanim jednak każda z grup dotarła do mety, przemierzyła liczne zakątki swojej miejscowości, udając się z punktu do punktu, gdzie czekały nie lada wyzwania. Zanim wyłonili się zwycięzcy, uczestnicy cofnęli się w czasie do lat patrona szkoły – Franciszka Polaka, jego życia i pracy dla mieszkańców wsi. Śledzili najważniejsze kapliczki i miejsca sakralne, które rozpościerają się na całej długości Juszczyny. Każda grupa miała także za zadanie nie tylko samodzielnie „ubrać” górala i góralkę, ale także, używając fachowego słownictwa, nazwać poszczególne elementy ludowego stroju góralskiego. Uczestnicy wcielili się również w rolę lekarzy, mających do dyspozycji miejscowe zioła. Należało najpierw rozpoznać każdą z roślin zielarskich, po czym wskazać jej zastosowanie i przyporządkować do przykładowych dolegliwości. Zmysł wzroku i węchu zapewne nie wystarczyłyby, gdyby nie wspomnienia babcinych naparów z rumianku, czy dziurawca. Sprawdziliśmy także znajomość starych ludowych przysłów, pisanych gwarą. Jakże aktualne stało się wówczas powiedzenie: KTO NI MO W GŁOWIE, TYN MUSI MIEĆ W NOGAK 😉 Nie można także narzekać na zdolności plastyczne naszych uczestników. Jakże znane w tym regionie bibułkarstwo, nie bez przyczyny jest znakiem rozpoznawczym tych terenów. Można się było o tym przekonać wówczas, gdy dzieci i młodzież wykonywały na czas i na wzór niezwykłe kwiaty z bibuły. Nie sposób pominąć ciekawostek związanych z położeniem terenu, w którym żyją mieszkańcy wsi. Dlatego w jednym z zadań każda z grup biorących udział w grze musiała wskazać na jakie szczyty można się wybrać z Juszczyny i zaznaczyć na mapie jakie szlaki na nie prowadzą. Nie zabrakło również obcowania z literaturą, a konkretniej poezją. Uczestnicy poza tym, że zapoznali się z poezją regionalną swojej miejscowości, sami mieli okazję wczuć się w rolę twórcy, wymyślając kolejne zwrotki jednego z wierszy tutejszego poety.

Gra terenowa przyciągnęła wielu uczestników projektu, którzy od tego momentu licznie uczęszczali na kolejne „świetlicowe” spotkania. Każde z tych spotkań było inne, niektóre wymagały dużego zaangażowania ze strony nie tylko prowadzących, ale i uczestników. Jednak o to właśnie chodziło, aby rozbudzić wśród dzieci i młodzieży pragnienie zdobywania wiedzy o własnej miejscowości i dzielenia się tą wiedzą. Osoby biorące udział w projekcie zdobyły już wiedzę na temat metod i form gromadzenia informacji. Odbyło się to na zajęciach z historykiem-archiwistą, który wprowadził je w świat kronik, wywiadów i fotografii. Od tego momentu cały czas trwało zbieranie wiadomości od rodziny, sąsiadów, najstarszych mieszkańców Juszczyny.

Inspiracją do zgłębiania historii wsi była także „noc opowieści ludowych”, na której nie zabrakło miejscowego gawędziarza, od którego uczestnicy usłyszeli wiele ciekawych historii i legend dotyczących wsi, dowiedzieli się też m.in., że dary przyrody można wykorzystać także jako instrumenty muzyczne. Mogli zadawać wiele pytań i wspólnie zgłębiać niezwykłe tajniki ludowych podań przekazywanych drogą ustną, związanych z jakimś konkretnym miejscem w terenie.

Zwieńczeniem projektu było postawienie w centralnym miejscu, tablicy informacyjno-edukacyjnej. Ponadto w domu ludowym odbyła się prezentacja zebranych materiały i konkurs na znajomość własnego regionu. Uczestnicy wydarzenia zostali zaopatrzeni w broszury informacyjne o efektach projektu z mapą wsi. Szczególnym momentem finalnym były warsztaty, które poprowadził znany street artowiec, grafficiarz. Uczestnicy mieli okazję nauczyć się i samodzielnie wykonać nadruk powstałej mapy Juszczyny na koszulkach, bądź ekologicznych torbach.

Projekt dofinansowano ze środków Programu „Działaj Lokalnie VIII” Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanego przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce oraz Żywiecką Fundację Rozwoju. Na terenie Żywiecczyzny Program współfinansuje firma Żywiec Zdrój.